ادبیات، زبان شیرینی برای انتقال حکمت است
29 بازدید
موضوع: ادبیات فارسی
مصاحبه کننده : سمیرا سرخان زاده
محل مصاحبه : تلفنی
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : خبرگزاری ایبنا
تاریخ نشر : Dec 16 2011 12:00AM
تعداد شرکت کننده : 0

حجت‌الاسلام علیرضا سبحانی‌نسب در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، عنوان کرد: «کَلیله و دِمنه» نام کتابی است که در دوران ساسانی به فارسی میانه ترجمه شد و نام مولفش همچنان مشخص نیست. انتشارات جمال قم با این اعتقاد که این اثر، نوشتاری سرشار از اندیشه و حکمت است، می‌خواهد با نشر نسخه اصلی به تصحیح و تحقیق بر آن بپردازد.

وی افزود: تصمیم داریم در مرحله نخست با تطبیق سه نسخه از نسخه‌های موجود این کتاب، متن اصلی آن را برای بزرگسالان منتشر کنیم و در مراحل بعدی علاوه بر تصحیح و تحقیق، ترجمه برخی از لغات دشوار و غیر امروزی آن را به محتوای کتاب بیفزاییم تا مطالعه و درک مفاهیم حِکمی آن برای دانشجویان و جوانان نیز به سادگی امکانپذیر شود.

مدیر نشر جمال قم که ویراستاری این اثر را نیز بر عهده دارد، گفت: این اثر، متنی ارزشمند به شمار می‌آید که حکیمان، فیلسوفان و افرادی مانند «آیت‌الله حسن حسن‌زاده آملی» با تحقیق بر این اثر، تعلیقه‌ای بر آن می‌نویسند و معتقدند که دست‌کم هر 50 سال یک‌بار لازم است به چنین آثاری بپردازیم. 

وی در پاسخ به این که «چرا هر 50 سال یک‌بار به ارایه تصویر جدیدی از چنین مکتوباتی نیازمندیم؟» اظهار کرد: در حوزه ادبیات با تغییرات و تطورات زبانی مواجیهم؛ به‌گونه‌ای که برخی مواقع ساده و رسا نبودن بعضی از واژگان مانع از آن می‌شوند که مخاطبان جدید بتوانند با آن متن یا مطلب ارتباط برقرار کنند. از این رو، لازم است دست‌کم هر 50 سال یک‌بار چنین مکتوباتی بازنویسی و تحقیق شوند. البته این اتفاق کمتر برای کتاب «کلیله و دمنه» رخداده است.

این نویسنده دینی و مدرس حوزه درباره اهدافی که نشر جمال برای این کتاب دارد، توضیح داد: تصمیم داریم این کتاب را برای سه تا چهار سطح با انجام بازنویسی و تحقیق در چند نوبت ارایه کنیم. اکنون در حال تنقیح متن اصلی اثر بر اساس سه نسخه این کتاب از آثار «دکتر عبدالعظیم غریب»، نسخه تصحیح شده «علامه حسن‌زاده آملی» و «دکتر مجتبی مینوی‌تهرانی» هستیم تا نسخه ویژه بزرگسال این کتاب را به چاپ رسانیم.

وی درباره انتشار این متن برای چند سطح از مخاطبان گفت: افرادی که با ادبیات آشنایی دارند، به خوبی از دشواری متن این کتاب آگاهند. از این رو، علاوه بر نسخه‌ای برای بزرگسالان که پیش‌بینی می‌کنیم تا نوروز سال 91 آماده نشر شود، تصمیم داریم نسخه‌ای از بازنویسی این کتاب را نیز ویژه دانشجویان و جوانان تا تابستان سال آینده آماده کنیم.

سبحانی‌نسب درباره ضرورت بازنگری بر متون کهن معتقد است: گاهی مواقع متن‌های تاریخی باتوجه به گذر زمان بوی کهنگی می‌گیرند. البته باید توجه داشت که تاریخی بودن با کهنه بودن تفاوت دارد، به این معنا که مخاطبان نمی‌توانند با متون کهنه ارتباط برقرار کنند یا به راحتی معنای آن را دریابند. در حقیقت، این آثار نیازمند احیا و بازنویسی‌اند.

ویراستار نسخه جدید کتاب «کلیله و دمنه» ادامه داد: برخی متون تاریخی‌اند اما از آن جهت که ارتباطشان با ادبیات کنونی قطع شده است، بوی کهنگی می‌دهند. چنین متونی برای متخصصان حوزه ادبیات حکم گنج، گوهر و طلا را دارند اما برای مخاطبان عام بوی کهنگی می‌دهند. متاسفانه برخی از محققان در تشخیص متون کهن و متون کهنه دچار اشتباه می‌شوند و آثار تصحیح شده خود را کاری تاریخی می‌دانند. از این رو، لازم است کارشناسان و ناشران این حوزه میان آثار دینی و آثار ادبی که قرار است مخاطبان با مطالعه آن لذت ببرند، تفاوت قایل شوند.

وی ادامه داد: باید به متون کهن‌مان اهمیت دهیم اما متون کهنه را طراوت و زندگی بخشیم. باید قدر آن‌ها را بدانیم و بکوشیم آنها را به زبان امروزی عرضه کنیم. از این رو، مرکز نشر جمال قم تصمیم دارد کتاب «کلیله و دمنه» را با تحقیق، تصحیح و شرح لغات توسط «حجت‌الاسلام ابوالفضل هادی‌منش» از این غربت خارج کند. مقدمه این کتاب نیز توسط «دکتر محمدعلی مجاهدی» با تخلص شعری «پروانه» نوشته شده است.

سبحانی‌نسب در پاسخ به این سوال که «چگونه نشر جمال قم با اهداف و نگرش‌های دینی و معرفتی تصمیم به انتشار چنین اثری گرفته است؟» گفت: به دلیل آن که این کتاب اثری حِکمی و سرشار از نکات پندآموز در حوزه حکمت و اندیشه است، تصمیم داریم آن را تصحیح کنیم. متاسفانه گاهی مواقع آثار حکمت‌آموز ما زیر جامه ادبیات پنهان می‌شوند و تنها به عنوان یک متن ادبی به آن‌ها نگریسته می‌شود، همچنان که مولف «کلیله و دمنه» آن را برای حاکمان و اقشار گوناگون جامعه به رشته تحریر درآورد تا آنان را به خیر، نیکی، صلاح و دوستی دعوت کند؛ از این رو، این کتاب به این دلیل به زبان حیوانات و بیشتر در قالب داستان است تا حاکمان یا مردم با این دیدگاه که نیش این نوشتار به سوی آن‌هاست، این اثر را حذف نکنند.

وی یادآور شد: این کتاب نکات درس‌آموز فراوانی درباره نحوه زندگی و تفکر، نوع معاشرت با دیگران، تصمیم گیری، نحوه حکومت‌داری، برتری نیروی اندیشه بر زور بازو و ... جای دارد که برای عامه افراد جامعه حاوی مطالب ارزشمندی است.

ویراستار متون دینی و معرفتی با تاکید بر این که «ادبیات، زبان شیرینی برای انتقال حکمت است» گفت: متاسفانه از این موضوع گاهی غفلت می‌شود و بهترین آثار حوزه حکمت ما به عنوان متون ادبی دسته‌بندی و بررسی می‌شوند و ما از این نکته غافل می‌شویم که هدف نگارنده این متن انتقال قالب ادبی یا شعری به نسل‌های بعدی نبوده، بلکه وی با هنرمندی خاصی مضامین والای عرفانی و معنوی را در اثر خود عنوان کرده و از این قالب‌ها برای ماندگاری آن و استفاده عموم بهره ‌برده است.

قابل ذکر است که «کلیله و دمنه» کتابی پندآمیز است که در آن حکایت‌های گوناگون (بیشتر از زبان حیوانات) نقل شده‌‌اند. نام آن از نام دو شغال با عناوین «کلیله» و «دمنه» گرفته شده‌ است. بخش بزرگی از کتاب اختصاص به داستان این دو شغال دارد.

مجتبی مینوی درباره این کتاب گفته است: «کتاب کلیله و دمنه از جمله آن مجموعه‌های دانش و حکمت است که مردمان خردمند قدیم گردآوردند و «بهرگونه زبان» نوشتند و از برای فرزندان خویش به میراث گذاشتند و در اعصار و قرون متمادی گرامی می‌داشتند، می‌خواندند و از آن حکمت عملی و آداب زندگی و زبان می‌آموختند.» 

اصل کتاب «کلیله و دمنه» هندی و به زبان سانسکریت است و «پنچاتنترا» یعنی پنج کتاب یا پنج پند دارد. نام مولف کتاب مشخص نیست، گویا تعدادی قصه عامیانه‌اند که در کنار هم جمع شده‌اند. 

از منظر این کتاب، انسان مطلوب کسی است که سرشار از عشق به زندگی، تحرک و پویایی باشد و با درایت از عهده حل مشکلات برآید، تا می‌تواند در رویارویی با خطرها هوشمندی خود را به کار گیرد و آسان اما سربلند از ماجرا بیرون آید، از هر واقعه تجربه‌ای بیندوزد و در واقعه بعدی، آن تجربه را به کار گیرد. 

پنجاتنترا خیلی زود جای خود را در ادب عالم باز کرد. در زمان ساسانیان به دستور انو شیروان «برزویه‌ طبیب» این کتاب را به زبان پهلوی ترجمه کرد. از ترجمه اخیر در سال 570 میلادی کتابی با نام «کلیلگ و دمنگ» به زبان سریایی برگردانده شد. در قرن هشتم میلادی، ابن مقفع آن را به عربی ترجمه کرد و این ترجمه منشاء تمام ترجمه‌های ایرانی، اروپایی و ... شد.

لینک خبر

آدرس اینترنتی